(Ο μυστικός πράκτορας)
του Kleber Mendonça Filho
(κριτική: Δημήτρης Μπάμπας)

Αφόρητη ζέστη. Τσικνοπέμπτη στη Βραζιλία. Ένας δρόμος στην έρημο. Ένα κίτρινο Volkswagen που καταφθάνει σ’ ένα βενζινάδικο. Ένα πτώμα σε προχωρημένη αποσύνθεση σκεπασμένο με εφημερίδες κείται στον εξωτερικό του χώρο. Ο οδηγός του αυτοκινήτου γεμάτος απορίες (… και μαζί του και εμείς οι θεατές). Ένα περιπολικό που καταφθάνει…
Φόρος τιμής σε μια ολόκληρη εποχή, αλλά και σε μια πόλη -την γενέτειρα του σκηνοθέτη Recife-, η τέταρτη μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας του Kleber Mendonça Filho είναι ένα εντυπωσιακό σκηνοθετικό επίτευγμα: μια ταινία είδους, μια πολιτική ταινία, μια ταινία πολλαπλών αφηγήσεων για τη μνήμη του παρελθόντος και τις αντανακλάσεις της στο σήμερα. 
Καταρχάς, ο σκηνοθέτης οργανώνει την ταινία του ως μια τεράστια τοιχογραφία της εποχής με συντεταγμένες τις πολιτισμικές αναφορές -μουσική, ταινίες, οι αστικοί θρύλοι, αλλά και ο ημερήσιος τύπος-, αλλά και ως μια επίσης μεγάλων διαστάσεων πινακοθήκη χαρακτήρων. Πρόσωπα που ξεπηδούν από την εποχή, που συνιστούν οργανικά μέρη του zeigeist: πολιτικοί εξόριστοι -η Βραζιλία είναι υπό δικτατορία-, διεφθαρμένοι πολιτικοί, μέλη των δικτύων αλληλεγγύης, καθημερινοί άνθρωποι, ιδιοκτήτες κινηματογράφου, ακαδημαϊκοί. Αλλά και πρόσωπα που προέρχονται από την παράδοση των κινηματογραφικών ειδών (genre): επίορκοι και διανοητικά διαταραγμένοι αστυνομικοί, πληρωμένοι δολοφόνοι.
Στο κέντρο όλων αυτών ο χαρισματικός κεντρικός ήρωας της αφήγησης, ο Marcelo (που υποδύεται ο εξαιρετικός Wagner Moura), μοιάζει διφυής. Μας συστήνεται ως ένας “μυστικός πράκτορας” να διάγει βίο συναρπαστικό και περιπετειώδη -αυτό εξάλλου μας υποδεικνύει το φλερτ του. Ωστόσο, όπως ανακαλύπτουμε στην αφήγηση: είναι ένας “κανονικός” άνθρωπος της εποχής, ακαδημαϊκός, χήρος, πατέρας ενός παιδιού, κυνηγημένος από έναν άνθρωπο της εξουσίας.
Η αφήγηση ακολουθεί την τυπολογία ενός χιτσκοκικού θρίλερ -ο αθώος που καταδιώκεται- βυθίζοντας, ωστόσο, σιγά -σιγά τον αποπλανημένο θεατή (… και μαζί του τον ήρωα) στη βία και την παράνοια ενός δικτατορικού καθεστώτος. Τα οδόσημα σ’ αυτήν την καταβύθιση είναι -πέραν της αρχικής σκηνής- πολλά και πολυποίκιλα: ένα πόδι που ανακαλύπτεται στην κοιλιά ενός καρχαρία, η παρέα του εκκεντρικού αστυνομικού διευθυντή της πόλης όταν επισκέπτεται ένα επιζώντα του ολοκαυτώματος ή ακόμα το τριχωτό πόδι που αναστατώνει τα στέκια όπου η ομοφυλόφιλη κοινότητα “ψωνίζεται”. Κάθε ρεαλιστικό στοιχείο στη σχεδίαση του χώρου, του τόπου, της ατμόσφαιρας της εποχής διαρκώς υπονομεύεται από αυτές τις “παρεκβάσεις” προς το παράλογο. 
Όπως στο ντοκιμαντέρ Retratos Fantasmas (2023)  έτσι και εδώ ο σκηνοθέτης οικοδομεί με όχημα την μουσική, αλλά και το σινεμά, μια ατμόσφαιρα νοσταλγίας για μια εποχή -τα τέλη της δεκαετίας του 70- και την κουλτούρα της. Ωστόσο , η υπονόμευση αυτής της νοσταλγικής διάθεσης  είναι συνεχής τόσο από  τα “οδόσημα” της παράνοιας και της βίας, όσο και από υπαινιγμούς και ενδείξεις μιας άλλης παράλληλης και αθέατης πραγματικότητας. Μια αίσθηση ανησυχίας, μια αίσθηση απειλής (και όχι μόνο προς τον κεντρικό ήρωα), μια αίσθηση αποτρόπαιου επιβάλλεται σιγά -σιγά. Η βία είναι διαρκώς στο κέντρο διαποτίζοντας την εποχή (και τη νοσταλγία της).  Ρατσισμός, ταξικές αντιθέσεις, ο αυταρχισμός και η απροκάλυπτη βία της εξουσίας: πίσω από τη νοσταλγική διάθεση υπάρχει η αποτρόπαια πραγματικότητα μιας δικτατορίας.
Όμως ό,τι βλέπουμε δεν είναι μια δράση σε χρόνο ενεστώτα, όπως συμβαίνει συνήθως στα θρίλερ. Η αφήγηση της ταινίας διαρκώς διακόπτεται από τα σχόλια σχετικά με τη δράση και τα κεντρικά πρόσωπα της των δύο νεαρών ιστορικών -ερευνητριών. Η αφήγηση είναι εκ των υστέρων, και η κατάληξή της είναι ήδη γνωστή, τουλάχιστον στις δύο ερευνήτριες. Και γι’ αυτό δεν υπάρχει καμία δραματική κορύφωση, μόνο μια μικρή υποσημείωση χωρίς κανένα συναισθηματικό βάρος: το δημοσίευμα μιας εφημερίδας με μια ασπρόμαυρη θολή φωτογραφία.
Ό,τι απομένει στο τέλος δεν είναι μια περιπετειώδη αφήγηση του παρελθόντος, αλλά ένα τραύμα ανοικτό σήμερα, στο παρόν. Αυτό το τραύμα είναι που ορίζει το τραγικό στοιχείο που κυριαρχεί στην επίγευση της ταινίας...