του Emin Alper
(κριτική: Καλλιόπη Πουτούρογλου)![]()
Ψηλά στα βουνά της ανατολικής Τουρκίας, δύο γειτονικά χωριά κατοικούμενα από διαφορετικές φυλές, αντικρίζουν το ένα το άλλο με καχυποψία, μετά την επιστροφή της εξόριστης φυλής και την αναζωπύρωση μιας διαμάχης δεκαετιών. Εδαφικές διεκδικήσεις βασισμένες στο αίσθημα δικαίου και λιγότερο σε τίτλους κατοχής, φυλετικές και αδελφικές αντιπαλότητες αλλά και προσωπικές ανασφάλειες, κυρίως όμως ο φόβος της απώλειας και η καταπιεσμένη οργή θέτουν σε λειτουργία επικίνδυνους μηχανισμούς χειραγώγησης και κλιμακούμενες εντάσεις που λαμβάνουν σταδιακά τα χαρακτηριστικά μιας μεσσιανικής αποστολής, ενός ιερού πολέμου.
Ο παραλογισμός ως αιτία της βίας ήταν πάντα στο επίκεντρο της φιλμογραφίας του Emin Alper, ενός γνώστη της ιστορίας αλλά και της κοινωνικής ψυχολογίας, που οι ταινίες του λειτουργούν και ως σύγχρονες κοινωνικοπολιτικές παραβολές. Στο Salvation επανέρχονται θέματα και μοτίβα των δύο πρώτων ταινιών του, «Beyond the Hill» (2012) και «Frenzy» (2015): το άγριο ορεινό τοπίο ανδροκρατούμενων κοινωνιών, δαιδαλώδη κλειστοφοβικά περιβάλλοντα, κυριαρχούμενα από μια αίσθηση διαρκούς ανησυχίας ή αιωρούμενης απειλής, ο φόβος, η καχυποψία και η εχθρότητα απέναντι στον Άλλον, η δαιμονοποίησή του, οι ιδεοληψίες και τα πρωτόγονα ένστικτα που οδηγούν στην παράνοια και την αναίτια βία αλλά και τα δυσδιάκριτα συχνά όρια μεταξύ πραγματικότητας και φαντασιακού. Στο Salvation ωστόσο ο Alper, χρησιμοποιώντας εντονότερα τα όνειρα και το μυστικιστικό στοιχείο, βυθίζει στην κυριολεξία τον θεατή στον σκοτεινό ψυχολογικό κόσμο των ηρώων του, παραδίδοντας με ιδιαίτερη ατμοσφαιρική ένταση την ανατομία μιας σφαγής.
Ο κεντρικός ήρωας, ο Μεσούτ, ένας μοναχικός άνδρας που ταλανίζεται από προσωπικά πάθη και αμφιβολίες, στοιχειωμένος από ανησυχητικά οράματα και εφιαλτικά όνειρα που ερμηνεύει ως υπερφυσικά μηνύματα και θεϊκές προειδοποιήσεις, θα αμφισβητήσει την εξουσία του αδελφού του και την ιδέα μιας ειρηνικής συνύπαρξης με τους γείτονες, για να σπείρει τον φόβο μιας υποτιθέμενης απειλής. Η διαμάχη των δύο αδελφών παίζει σημαντικό ρόλο στην ταινία, αντανακλώντας διαφορετικές στάσεις και πρακτικές. Από τη μια η θέση της ειρηνικής συμβίωσης, ακόμα και με το κόστος της παραχώρησης γης, από την άλλη η σκληροπυρηνική στάση του Μεσούτ, που ως «εκλεκτός» διεκδικεί τη «Σωτηρία». Μια σωτηρία που απαιτεί την εξάλειψη των άλλων.
Βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα που διεξήχθησαν το 2009 στην επαρχία Mardin της νοτιοανατολικής Τουρκίας, το Salvation δεν κρύβει τους σύγχρονους πολιτικούς παραλληλισμούς του. Από τις εθνικιστικές ρητορικές ισχυρών ηγετών που θέτουν το ψευδοδίλημμα «εμείς ή οι άλλοι» ως τις ανείπωτες θηριωδίες που υποκινούνται από την εδαφικότητα και τον θρησκευτικό ζήλο, η μαγνητική επιρροή του οποίου απεικονίζεται σε ένα ανδρικό χορικό, μια εκρηκτική σκηνή της ταινίας. Πέρα όμως από τη συναρπαστική αφήγηση (που σε κάποια σημεία ωστόσο στερείται οικονομίας) και τις εξαιρετικές ερμηνείες ό,τι απογειώνει το Salvation είναι η αποτύπωση της υποκειμενικής αίσθησης της απειλής, που επιτυγχάνεται κυρίως μέσα από τα όνειρα, τη ρευστή κίνηση της κάμερας που διασχίζει τα μονοπάτια του χωριού και το δυσοίωνο ηχητικό τοπίο του Christiaan Verbeek, μια μουσική που κλιμακώνει την υπόγεια ένταση που διατρέχει την ταινία. Ό,τι αρχικά φαινόταν να δημιουργεί νοητική σύγχυση όχι μόνο στον κεντρικό ήρωα αλλά και στον ίδιο τον θεατή, στερώντας του την απαιτούμενη διαύγεια και θολώνοντας το οπτικό του πεδίο, εξελίσσεται με τους κατάλληλους χειρισμούς σε εμμονή που εξαπλώνεται, σε μία συλλογική (φυλετική/εθνική) επιλογή του κατεπείγοντος που δικαιολογεί τα αποτρόπαια της Ιστορίας.
Διαγωνιστικό/ Berlinale 2026



