(The Thin Red Line  & Saving Private Ryan)
(κείμενο: Δημήτρης Μπάμπας)

Συχνά το παραβλέπουμε, αλλά ο τρόπος που βλέπουμε σινεμά έχει άμεση σχέση με τις καταστάσεις που ζούμε στην πραγματική ζωή. Κάθε θεατής όταν βλέπει μια ταινία, μπαίνει ασυνείδητα σε μια διαδικασία διαλόγου: ανάμεσα σ' αυτά που συμβαίνουν στον πραγματικό κόσμο και σ' αυτά που συμβαίνουν στον "φανταστικό κόσμο" της ταινίας. Μέσα απ' αυτήν την οπτική, μια ταινία μπορεί ξαφνικά να αποκτήσει πολλές και διαφορετικές σημασίες, ανάλογες με την πραγματικότητα που βιώνει ο κάθε θεατής. Έτσι o θεατής, ανάλογα με τον τρόπο που σκέφτεται και σε σχέση πάντοτε με αυτά που βιώνει (δηλαδή την φυσική και συναισθηματική του πραγματικότητα), βλέπει την δική του προσωπική εκδοχή της ταινίας.
Σκέφτομαι έναν αμερικάνο θεατή της ταινίας του Steven Spielberg, Saving Private Ryan. Στα μάτια αυτού του θεατή η ταινία μοιάζει επίκαιρη και παράδοξα σύγχρονη: στην υπόθεση της ταινίας μπορεί να βρει αναλογίες με το σήμερα. Η έναρξη (όπως επίσης και το τέλος της) του προσφέρει μια συναισθηματική βάση για να αιτιολογήσει οποιαδήποτε στρατιωτική επέμβαση της Αμερικής σε ξένη χώρα (συμπεριλαμβανομένου του Βιετνάμ και της Γιουγκοσλαβίας). Αυτός ο ευσυγκίνητος πατριωτισμός ("Όλα έγιναν για τη Πατρίδα, την Οικογένεια και την Σημαία ") στα μάτια ενός Ευρωπαίου δείχνει μάλλον βαρετός και αδιάφορος. Όμως για έναν Σέρβο θεατή -οποίος όλως τυχαίως έχει δεχτεί την προβλεπόμενη ποσότητα εκρηκτικών στο κεφάλι του-, αυτός πατριωτισμός είναι σίγουρα επικίνδυνός και οπωσδήποτε θανατηφόρος.
Πολλή πιο επικίνδυνη όμως γι' όλους τους θεατές είναι συνέχεια της ταινίας. Οι εικόνες της απόβασης μοιάζουν να υπακούουν στον άγραφο κανόνα του Χόλιγουντ -"Για να κρατήσεις τον θεατή στη θέση του πρέπει να τον σοκάρεις"- και επειδή δεν έχουμε μια ταινία επιστημονικής φαντασίας (για να δείξουμε τα νέα ειδικά εφέ) αλλά μια πολεμική ταινία, η συνέχεια είναι προβλέψιμη: Η οθόνη πλημμυρίζει από το χρώμα του αίματος. Όμως αυτές οι σκηνές δείχνουν ως ένα αιματηρό πρελούντιο για το λουτρό εναέριας βίας που παρακολουθήσαμε στις τηλεοπτικές οθόνες μας: Είναι μια χολιγουντιανή εισαγωγή για τις σκηνές φρίκης που οι τηλεθεατές είδαν.
Συνειδητά ή όχι, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: ο Steven Spielberg με την ταινία του Saving Private Ryan προετοίμασε τους θεατές για ότι επακολούθησε αργότερα στην πραγματικότητα -τον όλεθρο των βομβαρδισμών στην Γιουγκοσλαβία. Εθισμένος ο θεατής στην πολεμική βία, όπως αυτή παρουσιάζεται στην ταινία, μπορεί να αποδεχθεί τελικά πιο εύκολα (;) την τηλεοπτική βία: έχει ήδη βιώσει μέσα στην κινηματογραφική αίθουσα, μια ανάλογη σε έντονη συναισθηματική εμπειρία.
Έτσι για τον αμερικάνο θεατή, η ταινία του προσφέρει τόσο τη συναισθηματική βάση για να αιτιολογήσει την σημερινή πραγματικότητα, αλλά ταυτόχρονα τον εμβολιάζει και ηθικά, εθίζοντας τον στην πραγματικότητα της φρίκης που ο πόλεμος δημιουργεί. Αντίθετα για έναν Γιουγκοσλάβο θεατή της ταινίας (αλλά και για οποιονδήποτε επιτόπιο μάρτυρα των βομβαρδισμών), οι εικόνες της είναι μάλλον ατελείς και αφελείς: η πραγματικότητα του πολέμου που βιώνει ξεπερνά την ταινία -είναι πολύ πιο ισχυρή και πιο ακραία.
Όμως όπως σε κάθε λόγο υπάρχει και αντίλογος, έτσι και εδώ υπάρχει μια ταινία που προέρχεται από την Αμερική και η οποία υπονομεύει τις επίπλαστες και αφελείς απόπειρες απεικόνισης της φρίκης του πολέμου. Είναι στην ταινία Thin Red Line του Terrence Malick, που ο πόλεμος απεικονίζεται όπως πραγματικά είναι: ως ένα βίαιο συμβάν που διαταράσσει την φυσική τάξη, ως μια βίαιη και παράλογη παρέκκλιση από την κανονικότητα. Παραβιάζοντας τους νόμους της φύσης, διαταράσσοντας την αρμονία της, ο πόλεμος οδηγεί στην φρίκη και φέρνει την κόλαση "προ των πυλών".
Αυτή η ταινία δεν προσφέρει καμία ηθική βάση για τον πόλεμο, δεν τον δικαιολογεί ούτε τον δικαιώνει. Παρουσιάζει τις μάχες του πολέμου ως μια σύγκρουση ανάμεσα στην φύση και στην αυτοκαταστροφική διάθεση του ανθρώπινου είδους: σ' αυτήν την σύγκρουση ο νικητής -που είναι πάντα ο άνθρωπος- δεν είναι τελικά παρά ο πραγματικός ηττημένος. Μέσα στην βία και την φρίκη του πολέμου χάνει το πολυτιμότερο πράγμα που διαθέτει: την αθωότητα του. Σύμφωνα με τον Terrence Malick ο πόλεμος είναι η εξόδιος ακολουθία του ανθρώπου από τον Κήπο της Εδέμ, είναι η απώλεια του παραδείσου.

The Thin Red Line (ε.τ Λεπτή Κόκκινη Γραμμή)
Σκηνοθεσία: Terrence Malick.
Σενάριο: Terrence Malick, βασισμένο στο βιβλίο του James Jones.
Φωτογραφία: John Toll.
Παίζουν: Sean Penn, Adrien Brody, Jim Caviezel, Ben Chaplin, George Clooney, John Cusack, Woody Harrelson, Elias Koteas, Nick Nolte, John C. Reilly.
Διάρκεια: 170'

Saving Private Ryan (ε.τ. Η Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν)
Σκηνοθεσία: Steven Spielberg.
Σενάριο: Robert Rodat.
Φωτογραφία: Janusz Kaminski.
Παίζουν: Tom Hanks, Edward Burns, Tom Sizemore, Jeremy Davies, Vin Diesel, Adam Goldberg, Barry Pepper, Giovanni Ribisi, Matt Damon, Dennis Farina , Ted Danson.
Διάρκεια: 169'

Ημερομηνία δημοσίευσης: 24/5/1999