(Φάουστ)
του F.W. Murnau
(κριτική: Σπύρος Γάγγας)
Ο Αυστριακός σκηνοθέτης Έντγκαρ Τζ. Ούλμερ, που μετανάστευσε στις Η.Π.Α. μαζί με τον Φρίντριχ Μούρναου, υπήρξε βοηθός σκηνοθέτη στον «Φάουστ». Είχε πει χαρακτηριστικά για τον Μούρναου: «Αντί για κεφάλι έχει κάμερα!» Πράγματι. Αν κάτι εντυπωσιάζει σήμερα στον «Φάουστ» του 1926, είναι η απαράμιλλη εικαστική του αρτιότητα και η ικανότητα του δημιουργού του να συνθέτει μοναδικής δύναμης εικόνες —είτε αντλεί από τη ζωγραφική του γερμανικού ρομαντισμού (Κάσπαρ Νταβίντ Φρίντριχ), είτε παραδίδεται με μέθη σε έναν εξαιρετικά μοντέρνο δυναμισμό.
Ο Μεφιστοφελής (Εμίλ Γιάνινγκς —ο πληθωρικός και εμβληματικός ηθοποιός του γερμανικού εξπρεσιονισμού) υπόσχεται στον αρχάγγελο του Θεού να καταστρέψει ό,τι θεϊκό έχει μέσα του ο Φάουστ (Γκέστα Έκμαν —μνημειώδης Σουηδός ηθοποιός του θεάτρου αλλά και του κινηματογράφου). Αν το καταφέρει, η Γη θα ανήκει στο Κακό. Ο Μεφιστοφελής σπέρνει πανούκλα, θερίζοντας τον μισό πληθυσμό της πόλης. Σε απόγνωση, ο αλχημιστής Φάουστ διαβάζει ότι πρέπει να κλητεύσει τις δυνάμεις του Κακού και να κάνει συμφωνία με τον Διάβολο για να σωθεί η πόλη. Σύντομα ο Φάουστ θα οδηγηθεί σε νέο συμβόλαιο με τον Μεφιστοφελή, θα απαρνηθεί Θεό και επιστήμη, και με αντάλλαγμα τη νεότητα θα ερωτευθεί τη Γκρέτσεν (στον ρόλο τον οποίο τα στούντιο UFA προόριζαν για την Λίλιαν Γκις, η σαγηνευτική Καμίλα Χορν).
Ακόμα και τα υποτυπώδη ειδικά εφέ και σετ (με υλική υπόσταση, σε αντίθεση με την προσομοίωση των ψηφιακών γραφικών σήμερα) μετατρέπονται σε ονειρικό καμβά αναμέτρησης του Καλού με το Κακό, της αγάπης με την ηδονή, του ανθρώπινου με το θεϊκό, της ελεύθερης βούλησης με τη μοίρα. Χαρακτηριστική περίπτωση το πανοραμικό τράβελινγκ της κάμερας του σπουδαίου Καρλ Χόφμαν πάνω σε ένα μοντέλο τοπίου, φιλμαρισμένο σε ένα υπόστεγο τριάντα μέτρων μήκους και πλάτους. Σε άλλες στιγμές η κάμερα του Χόφμαν οργιάζει σε νεωτερικό δυναμισμό, όταν, για παράδειγμα, διαγράφει μια κάθετη πτωτική πορεία και αποκαλύπτει τα επίπεδα ηδονής και ξεφαντώματος με τις χορεύτριες κατά το γαμήλιο γλέντι της Δούκισσας της Πάρμα.
Ο «Φάουστ» του Μούρναου είναι ένα μείγμα του αρχικού μύθου, της εκδοχής του Κρίστοφερ Μάρλοου και, φυσικά, του Γκαίτε. Κι αν τελικά ο Διάβολος ηττάται από την πυρίμαχη αγάπη, η αίσθηση της αέναης βούλησης για νεότητα και ηδονές αποτυπώνεται με ανάγλυφο ζόφο και εξαίρετη τεχνική αφαίρεσης από τον μεγάλο Μούρναου!
ΦΑΟΥΣΤ – Φρίντριχ Μούρναου, Γερμανία, 1926
