(Yesterday Girl)
του Alexander Kluge
(κριτική: Σπύρος Γάγγας)
Με την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, «Αποχαιρετισμός στο χθες» (Ανίτα Γκ., 1966), ο πρωτεργάτης του Νέου Γερμανικού Σινεμά, συγγραφέας και σκηνοθέτης Αλεξάντερ Κλούγκε, εγκαινιάζει τόσο την προβληματική της κοινωνικής, πολιτικής και προσωπικής αλλαγής όσο και ένα σινεμά-διατριβή με χειροπιαστό πολιτικό πρόσημο. Ο ίδιος, άλλωστε, έχει συγγράψει —στο πνεύμα της Σχολής της Φρανκφούρτης— κοινωνιολογικές μελέτες μαζί με τον Όσκαρ Νεγκτ για τη δημόσια σφαίρα και την αλλοτρίωσή της, προχωρώντας παράλληλα σε μια επανεκτίμηση της καπιταλιστικής μετάλλαξης της εκμετάλλευσης. Πρόκειται για κείμενα δομημένα με κινηματογραφική αφήγηση, όπως το περίφημο «Ιστορία και Πείσμα» (1981). Έχοντας στο ενεργητικό του πάνω από 40 ταινίες μεγάλου και μικρού μήκους από το 1961 μέχρι το 2025, ο Κλούγκε εδραίωσε ένα σινεμά βαθύτατα πολιτικό και συνάμα οικουμενικό, που στοχάζεται πάνω στην Ιστορία, τη βία και τη μεταμφίεση του πολέμου μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ πρόσφατα αγκάλιασε ακόμη και την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), παραμένοντας πάντα διαποτισμένο από το πνεύμα του «κριτικού ρεαλισμού» και της κινηματογραφικής διαμαρτυρίας.
Η Ανίτα Γκ. είναι μια νεαρή Γερμανοεβραία από την Ανατολική Γερμανία, η οποία καταφθάνει στη Δυτική Γερμανία κρατώντας μόνο μια βαλίτσα. Ο Κλούγκε εμπνεύστηκε τον χαρακτήρα από μια πραγματική ιστορία που του αφηγήθηκε ένας φίλος, την οποία ο ίδιος είχε μετατρέψει σε διήγημα το 1962. Στην ταινία, η Ανίτα κατηγορείται για κλοπή, δικάζεται και καταδικάζεται με αναστολή. Στη συνέχεια, πιάνει δουλειά ως πωλήτρια και αργότερα σε ένα ξενοδοχείο, συνάπτει σχέση με έναν φοιτητή και επιχειρεί να ξεκινήσει πανεπιστημιακές σπουδές. Ωστόσο, καθώς δεν διαθέτει τα απαιτούμενα προσόντα, καταλήγει έγκυος από έναν παντρεμένο δημόσιο υπάλληλο και περιπλανώμενη, ώσπου τελικά παραδίδεται στην αστυνομία.
(Τον ρόλο της Ανίτα Γκ. υποδύεται η αδελφή του σκηνοθέτη, Αλεξάνδρα Κλούγκε, η οποία εντυπωσίασε στο Φεστιβάλ της Βενετίας το 1966. Μάλιστα, συγκέντρωσε περισσότερες ψήφους για το βραβείο γυναικείας ερμηνείας από κορυφαίες ηθοποιούς όπως η Ίνγκριντ Τούλιν, η Τζούλι Κρίστι και η Τζέιν Φόντα, χάνοντας τελικά το Κύπελλο Βόλπι από τη Ναταλία Αρινμπασάροβα για την ερμηνεία της στον «Πρώτο Δάσκαλο» του Αντρέι Κοντσαλόφσκι).
Υιοθετώντας τις θέσεις του Μπρεχτ για την αλήθεια, ο Κλούγκε υποστηρίζει ένα σινεμά του συγκεκριμένου και όχι της αφηρημένης έννοιας. Επιστρατεύοντας αφηγηματικές ελλείψεις από το σύμπαν του Γκοντάρ, αλλά και την παραβίαση του «τέταρτου τοίχου», χρησιμοποιεί μεσότιτλους ως κεφάλαια μιας τελετής μύησης της Ανίτα κατά τη μετάβασή της από την Ανατολική στη Δυτική Γερμανία. Η απομυθοποίηση των αυταπατών σχετικά με την ευημερία της Δύσης αποτελεί κλειδί για το ταξίδι της, το οποίο στοιχειώνεται από το δαιδαλώδες παρελθόν και παρόν της χώρας: από τη δοκιμασία της ως εβραιοπούλας και ως αστής υπό το κομμουνιστικό καθεστώς, μέχρι τη στιγμή που εισέρχεται σε μια νέα μορφή πατερναλιστικού «θαλάμου αντήχησης» στον δυτικογερμανικό καπιταλισμό. Αυτός ο κόσμος μοιάζει με ένα λευκό κελί μέσα σε ένα «δημοκρατικό» σύστημα, το οποίο κατατρέχεται από το φάντασμα του ναζισμού και την ενορχηστρωμένη καταπίεση του περιθωρίου από τους πολιτικούς, οικονομικούς, πατριαρχικούς και δικαστικούς πυλώνες του. Σε αυτό το ψυχρό στυλ cinéma vérité παρεμβάλλονται με ρηξικέλευθο τρόπο όχι μόνο φορμαλιστικές πινελιές με ασυνήθιστες γωνίες λήψης, αλλά και «παρεκβάσεις» με παλιές φωτογραφίες, αρχειακό υλικό και ζωγραφιές.
Yesterday Girl, Αλεξάντερ Κλούγκε, Δ.Γερμανία, 1966
La Biennale di Venezia 2026/ Venice Classics
