(Χθες το βράδυ δεν έκλεισα μάτι)
του Rakan Mayasi
(κριτική: Ζωή- Μυρτώ Ρηγοπούλου)

Ένα τροχαίο ατύχημα που ο Γιασέρ προκαλεί άθελά του αναζητώντας την εξαφανισμένη ξαδέλφη του δημιουργεί τεράστια προβλήματα στην οικογένειά του κι ιδιαίτερα στις δύο του αδελφές, Ριμ και Τζαουαχέρ. Το θύμα όπως αποδεικνύεται ανήκε σ’ οικογένεια άλλης φυλής που είχε κτηματικές διαφορές με τη δική του κι έτσι οι συγγενείς δεν πείθονται ότι το δυστύχημα ήταν τυχαίο. Ο Γιασέρ κι οι δικοί του θα πρέπει να εγκαταλείψουν άμεσα την περιοχή, αλλιώς, όπως προστάζουν οι άγραφοι νόμοι της, εκείνος ή οι δύο αδελφές του θα δολοφονηθούν και το σπίτι τους θα καεί. Οι σεΐχηδες των δύο φυλών ορίζουν ολιγοήμερη εκεχειρία προς αναζήτηση πιο αναίμακτων λύσεων κι η Ριμ με την Τζαουαχέρ στέλνονται στο πιο απρόσμενο μέρος για ασφάλεια. Ασφάλεια βέβαια για τις γυναίκες εκεί δεν σημαίνει κι ελευθερία.
Λίγα λεπτά αμφιβολίας για το αν η πολλά υποσχόμενη από πλευράς κινηματογράφησης αρχή θα κεντραριστεί εξίσου και ως θέμα και μετά το Χθες το βράδυ δεν έκλεισα μάτι του παλαιστίνιου Rakan Mayasi πατάει την ιστορία του υποδειγματικά στα πόδια της και με αναζωογονητική χάρη κι ακρίβεια εξελίσσει την αφήγησή του λυρικά, ρεαλιστικά, ενίοτε και συγκινητικά, μέχρι το πολύ όμορφο απρόσμενο τέλος. Γυρισμένη στην κοιλάδα Μπεκάα του Λιβάνου από ηθοποιούς ερασιτέχνες και με πρωταγωνιστές μια οικογένεια Βεδουίνων, η ταινία είχε ως πηγή έμπνευσης τον πρώιμο γάμο της γιαγιάς του σκηνοθέτη και συνιστά την ηθογραφία μιας κουλτούρας εντελώς πατριαρχικής που λειτουργεί με αρχαϊκούς κανόνες φυλής. Βάζοντας την κάμερα, όπως και το θεατή, απέναντι στις αυταρχικές δομές της κοινωνίας αυτής όπου οι γυναίκες δεν έχουν σχεδόν καθόλου λόγο ο Mayasi την επικρίνει μέσα απ’ τις εικόνες και το διάλογο χωρίς, όμως, να θυματοποιεί τις ηρωίδες του όσο κι αν καταπιέζονται, παρά αναδεικνύοντας την εσωτερική τους δύναμη και τη λαχτάρα τους για ελευθερία. 
Η επίκριση του σκηνοθέτη και κατά συνέπεια της αφήγησης δεν γίνεται, ωστόσο, ποτέ από θέση ανωτερότητας, αντίθετα παρουσιάζεται με αγάπη, ενσυναίσθηση και γνώση εκ των έσω, καθώς ό,τι βλέπουμε προέρχεται από αυτοσχεδιασμούς ανθρώπων που ζούνε σ’ αυτό το μέρος. Γερανοί και βαρύς κινηματογραφικός εξοπλισμός έχουν αποφευχθεί εδώ, με την κάμερα να είναι συνήθως σε τρίποδο και τους φακούς να μειώνουν εσκεμμένα την ψηφιακή ευκρίνεια ώστε το αποτέλεσμα να δείχνει πιο παλιακό και ποιητικό μαζί. Ο Mayasi, που λέει πως δεν είχε σενάριο στην ταινία, έχει κατορθώσει να συνενώσει και μέσα απ’ το μοντάζ του Louis De Schrijver τους αυτοσχεδιασμούς αυτούς έτσι ώστε να αποπνέουν σεναριακή ακρίβεια και συμπύκνωση. Ταυτόχρονα, ένας τόνος μαγείας διακατέχει πολλές σκηνές αισθητικά, φανερώνοντας, πολύ ατμοσφαιρικά και συγκινητικά, πως εκτός απ’ τους συμμετέχοντες και ο σκηνοθέτης-παρατηρητής αγαπά και τιμά πολλές πλευρές αυτού που κρίνει. Η εξαιρετική φωτογραφία του Pol Seif συντελεί στο να αποδίδονται γοητευτικά και παραστατικά όλες αυτές οι ποιότητες μέσα απ’ τις καθημερινές δραστηριότητες και συνδιαλλαγές των μελών των φυλών και τις συλλογικές τους διαδικασίες. Η Φύση αποδίδεται έτσι όχι μόνο κυριολεκτικά, αλλά και συμβολικά ως τόπος-καταφύγιο στον οποίο οι γυναίκες προστρέχουν. Από τις καλύτερες σκηνές της ταινίας, ωστόσο, μια πολύ ρεαλιστική, εκείνη όπου οι δύο κοπέλες πρέπει να αποφασίσουν επί τόπου τη μοίρα τους – μια τόσο δύσκολη ως νόημα σκηνή που δίνεται με μεγάλη ζωντάνια, αμεσότητα και χιούμορ. 
Ο Mayasi, που υπήρξε και μαθητής των Κιαροστάμι και Μπέλα Ταρ, αποδεικνύεται εδώ απόλυτα κύριος των εκφραστικών του μέσων, έχοντας δώσει ήδη προσωπικό στίγμα στις επιρροές του όπως στον νεορεαλισμό και το ανθρωπιστικό ήθος του ιρανικού σινεμά του Κιαροστάμι και του Παναχί -στις λιγότερο θυμωμένες στιγμές του. Η δική του ματιά δημιουργού καθίσταται έτσι εδώ παραπάνω από διακριτή με πλάνα πολύ δυνατά που ανά στιγμές φανερώνουν και μια κρυφή αγάπη για τη γεωμετρία. Αν η συνέχεια είναι ανάλογη αυτής της αρχής τότε ο Mayasi βρίσκεται πραγματικά στα ξεκινήματα μιας μεγάλης καριέρας. 

Νύχτες Πρεμιέρας 2026