(Εκεί που κοιμούνται οι γίγαντες)
του Arthur Michel
(κριτική: Ζωή- Μυρτώ Ρηγοπούλου)

Σ’ ένα ορεινό χωριό της νότιας Αλβανίας, το Λεσκοβίκι, που συνεχώς ερημώνει από νέους, τρεις απ’ τους εναπομείναντες άνδρες, ο Τσόμε, ο Άρης και ο Μπιρλιλί, εφευρίσκουν συνεχώς ασχολίες μέσα σε μια καθημερινότητα αδράνειας κι αναρωτιούνται αν πρέπει κι εκείνοι να φύγουν.  Μια εκδρομή-ανάβαση στο βουνό της περιοχής προς αναζήτηση των ερειπίων μιας αρχαίας πόλης και των θησαυρών της, θα τους φωτίσει τους μύθους, το παρελθόν και την ψυχή του τόπου τους. Κι ίσως τους φέρει μπρος και στον εαυτό τους. 
Δυνατό, επιβλητικό και άμεσο στο πώς δείχνει και αφηγείται, με τραχύτητα, λυρισμό και περηφάνεια μαζί, σαν την ψυχή αυτού του τόπου και των ανθρώπων, το Εκεί που κοιμούνται οι γίγαντες του Αρτίρ Μισέλ, συνδέει εξαιρετικά -κι αρκετά πρωτότυπα- μια δυσοίωνη, περιοριστική για τη ζωή των ηρώων πραγματικότητα, με τη σφαίρα του ποιητικού, του ανθρώπινου υπαρξιακού και του Μύθου. Με φωτογραφία και κινηματογράφηση που διαθέτει ταυτόχρονα ακρίβεια ντοκιμαντέρ (χώρο απ’ τον οποίο ο Μισέλ προέρχεται) και ποιητικότητα μυθοπλασίας και μ’ έξτρα προσόν γνησιότητας τις πολύ γήινες και πειστικές ερμηνείες των μη επαγγελματιών ηθοποιών-ηρώων, που είναι πραγματικοί κάτοικοι του χωριού, η σκηνοθεσία βάζει στον κόσμο της και κερδίζει απόλυτα το θεατή της.  Με μεγάλη απλότητα κι ένα ρυθμό όπου όλα μοιάζουν να ρέουν αβίαστα, όσο χρόνο κι αν χρειάζονται για να γίνουν, ο ρεαλισμός της πλοκής γίνεται και μαγικός μέσα από τις εγκιβωτισμένες ιστορίες των μύθων και τις συναντήσεις των ηρώων κι ο μινιμαλισμός βοηθά ν’ αναδειχθεί πιο πολύ όλη η κρυμμένη ευαισθησία. Με το όριο της πραγματικότητας να καθίσταται όλο και πιο διαπερατό η ανάβαση- περιπέτεια των ηρώων στο βουνό μετατρέπεται σε κατάβαση στον ίδιο τους τον εαυτό.  Στο χώρο μέσα τους δηλαδή -μια και ο τόπος γίνεται εδώ και τοπίο εσωτερικό- του φαντασιακού και του συλλογικού -ασυνείδητου και μη-, εκεί όπου έχουν εγγραφεί τα αρχέτυπα, η Ιστορία και οι μύθοι.
Η επαφή τους αυτή με το μυθικό/μυθολογικό δεν αμφισβητεί, ούτε υπονομεύει ποτέ την κυριολεκτική διάσταση κι ουσία της ιστορίας τους, αντίθετα χαρίζει σε κάθε ήρωα τις διακριτές του αποχρώσεις και θέση απέναντί της. Η πηγή, το φίδι, το νερό, οι απειλητικοί θόρυβοι, τα ερείπια του κάποτε, τα θραύσματα των αρχαίων αγαλμάτων, όλα τα πολυεπίπεδα σύμβολα αντιμετωπίζονται απ’ τον καθένα τους διαφορετικά, όλοι όμως θ’ αντιληφθούν, καθένας με τον τρόπο του, ότι αποτελούν συνέχεια αυτού που κάποτε υπήρξε.  
Η ηθελημένη αυτή κοινή τους περιπέτεια τους κάνει να μοιάζουν  -όπως φαινόταν κάπως κι απ’ την αρχή- με ιππότες σε αναζήτηση αποστολής, δυσκολεύονται, όμως, να βρουν το ιερό τους Γκράαλ όσο το αναζητούν στο πεδίο του υλικού κι όχι στη σύνδεση με την ψυχή του τόπου τους και με τη δύναμη που αυτή μπορεί να τους προσφέρει. Η σύνδεση αυτή με τη μυθολογική ρίζα του εαυτού, τους δείχνει ότι ο τόπος ζει μέσα τους, κι αν τον απαρνηθούν θα τους πληγώνει από εκεί συνεχώς όπου κι αν παν, όπως η Ελλάδα το Σεφέρη. Η Ελλάδα υπάρχει κι αυτή εδώ ως ήχοι και ψίθυροι, όχι ως «εδώ» πια, αλλά ως «απέναντι», φιλική ή εχθρική, ανάμνηση ή τόπος προορισμού, μ΄ ένα βασίλειο μυθολογικό να κατέχει τον ενδιάμεσο χώρο. Η πολύ όμορφη μουσική που ακούγεται ως υπόκρουση γίνεται κι αυτή γέφυρα που διασχίζει το χώρο και το χρόνο, συνδέοντας την εξαιρετική παραδοσιακή πολυφωνική Αλβανική μουσική με τη σύγχρονη, αλλά και με τις μουσικές των Yom και Manuel Peskine που έχουν εκλεκτικές συγγένειες με τους παραδοσιακούς ήχους. 
Ο νόστος για τον τόπο ακόμα και πριν κάποιος τον αποχωριστεί, η ταυτότητα που σχεδόν θρυμματίζεται χωρίς αυτόν κι η ανάγκη του ανθρώπου να μένει εκεί που μεγάλωσε κι αγάπησε, όχι μόνο στην πόλη αλλά και στο χωριό του, θέματα δηλαδή που είχαν ξεχαστεί για χρόνια επανέρχονται τελευταία στις οθόνες, όπως σ’ αυτήν την πανανθρώπινη, αλλά και πολύ αναγνωρίσιμα βαλκανική, ιστορία.  Μέσα απ’ την επίκληση στο ηρωικό παρελθόν, μυθολογικό κι ιστορικό, με τους Μολοσσούς, τις πολεμίστριες, τους ήρωες και τα βασίλεια, οι τρεις άνδρες ανακτούν μέρος μιας χαμένης δύναμης με την οποία μπορούν τώρα να αντιπαλέψουν τις δυσκολίες. Χωρίς να ευαγγελίζεται ευκολίες ή συγκεκριμένες λύσεις- πανάκειες, η ταινία δίνει σε μια πανανθρώπινη επιθυμία κι ανάγκη το χώρο να υπάρξει ως δυνατότητα, με τα ιαματικά φυτά του Τσόμε να λένε ίσως σε όλους μας πως αν επιμείνεις και δεν τον απαρνηθείς, ο τόπος σου μπορεί ακόμα και να σε θεραπεύσει. 

Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης 2026